Architecton is visueel verbluffend, maar blijft steken in esthetiek zonder inhoudelijke diepgang. Een mooie, maar lege vertoning.
Regie: Victor Kossakovsky – Speelduur: 97 minuten
Cast: Michele De Lucchi…
Genre: documentaire – Originele taal: Engels – Cherry Pickers Film
Architecton opent met adembenemende dronebeelden, de camera zweeft boven kapotgeschoten gebouwen in Oekraïne en ingestorte appartementen in Turkije, resten van oorlog en natuurgeweld. Verlaten woonblokken waar je een halve eetkamer inkijkt, een vernielde slaapkamer. Wat overblijft is een rauwe herinnering aan wat eens was – een huiveringwekkend stille getuigenis van menselijk bestaan dat in één moment onherroepelijk werd veranderd. Dit is het begin van Victor Kossakovsky’s documentaire Architecton.
Victor Kossakovsky staat bekend om zijn filmische blik op de wereld. In zijn eerdere documentaire Gunda – waarin het alledaagse leven van een varken, koeien en een kip zonder een woord dialoog werd vastgelegd – bewees hij al dat hij met pure beeldtaal wil werken. Dit keer neemt hij ons mee op wat hij zelf omschrijft als “Een uitzonderlijke reis door het materiaal waaruit onze leefwereld is opgebouwd: beton en zijn voorouder, steen.”
De schoonheid van steen
De film opent met dronebeelden van verlaten straten en verwoeste gebouwen. Terwijl we verschillende indrukwekkende landschappen te zien krijgen, rollen de namen van de makers, producenten, editors en subsidiegevers langzaam over het scherm. Pas na bijna twintig minuten verschijnt de titel: Architecton. Daarmee is het tempo gezet – traag en observerend.
Centraal in de documentaire staan stenen. Vallende stenen, opgestapelde stenen, stenen als fundament van onze beschaving. Ook de bekende Italiaanse architect Michele De Lucchi komt aan bod. In zijn tuin brengen twee mannen kruiwagens vol stenen aan. Ze leggen ze neer in het gras en vormen, onder zijn waakzame blik, een cirkel. Ondertussen kabbelt er een gesprek over het weer, terwijl De Lucchi zichtbaar zijn best doet om er iets filosofisch van te maken.
Stenen zonder ziel
Architecton is in essentie een videomontage die via indrukwekkende beelden een kunstzinnige documentaire probeert te zijn. En dat lukt deels: sommige shots zijn ronduit geslaagd, zoals een lange scène met close-ups van vallende stenen. Het puin dondert in vertraagd en versneld tempo van rotswanden af, recht op de camera af – een visueel spektakel. Ook de zwart-witbeelden vallen op: fotografisch zo sterk dat je je bijna afvraagt waarom ze in een bewegend beeldverhaal zijn gegoten in plaats van in een fototentoonstelling.
Op het grote scherm komt dit visuele vakmanschap ongetwijfeld tot zijn recht, zeker in combinatie met de sfeervolle muziek van Evgueni Galperine. Maar na verloop van tijd wringt het. Want hoe mooi de beelden ook zijn, ze blijven vooral dat: mooi. De film stelt geen vragen, biedt geen reflectie op hoe we bouwen of zouden moeten bouwen, en blijft hangen in esthetiek. Alles draait om steen – letterlijk en figuurlijk – maar zonder verdieping of context.
Pas in de laatste minuten van de film komt Michele De Lucchi écht aan het woord, in een afsluitend gesprek dat op dat moment helaas veel te laat komt. Er worden wel wat ideeën aangestipt, maar het gesprek mist richting en samenhang. Het voelt vooral als een poging van De Lucchi om intellectueel over te komen, zonder dat er echt iets wezenlijks wordt gezegd. Hij vertelt over de stenen in zijn tuin, die deel uitmaken van een landschapsproject waarin de natuur haar gang mag gaan binnen een afgebakend kader van steen – de grasmaairobots cirkelen er netjes omheen. Het idee is boeiend: duurzaam kunnen bouwen zonder de zoektocht naar schoonheid te verliezen, maar de boodschap blijft hangen tussen losse uitspraken en een te laat aangebrachte slotgedachte.
De openingsscène maakte meteen indruk en liet me verlangen om deze film op groot scherm te beleven – zó krachtig en esthetisch zijn de beelden. Maar helaas bleef het daarbij. Naarmate de film vordert, blijven de beelden zich herhalen zonder echte verdieping, waardoor mijn aandacht langzaam verslapte. Architecton had wellicht beter tot zijn recht gekomen als fototentoonstelling, waar de kracht van de afzonderlijke beelden echt zou kunnen spreken. Met af en toe een videofragment – zoals de indrukwekkende scène met de vallende stenen – had het zelfs meer impact kunnen hebben dan als documentaire. Prachtig om naar te kijken, maar inhoudelijk te mager.
aeyenah 