In Oekraïne blijft het schoolleven doorgaan, ook terwijl luchtsirenes klinken en de oorlog dichtbij is. Regisseur Kateryna Gornostai volgde meer dan een jaar lang het dagelijks schoolleven op verschillende locaties in Oekraïne, soms vlakbij het front. Zo laat ze zien hoe leren een daad van volharding kan zijn.
Regie: Kateryna Gornostai – Speelduur: 125 minuten
Cast: Olha Bryhynets, Valeriia Hukova, Borys Khovriak …
Genre: documentaire – Originele taal: Oekraïens
Wie Gornostai is en hoe ze te werk gaat, wordt duidelijk in Timestamp. Kateryna Gornostai werkt als filmmaker op het gebied van documentaire, fictie en educatie. In Timestamp laat ze haar aanpak volledig zien: in plaats van grote verklaringen of analyses te geven, laat ze de beelden voor zich spreken, terwijl haar betrokkenheid voelbaar blijft.
Schooldagen in oorlogstijd
In Bucha begint een nieuwe schooldag. De zon schijnt, ouders brengen hun kinderen naar de poort en voor even lijkt de oorlog ver weg. Maar hoe dichter Gornostai met haar camera bij het front komt, hoe dreigender die realiteit wordt. In Sarichne, op slechts achttien kilometer van de frontlinie, is de school verwoest. Alleen een kapot schoolbord en achtergebleven lesmateriaal herinneren aan wat er was.
Gornostai registreert vooral alledaagse momenten en kiest daarbij voor een overwegend positieve, bijna rustige invalshoek. Kinderen leren, spelen en maken grapjes, alsof niets is veranderd. Tegelijk laat de film ook aangrijpende scènes zien. Tijdens een les leren de kinderen wat te doen bij een raketaanval. Een klein meisje kijkt naar een foto van haar overleden vader. De lessen worden herhaaldelijk onderbroken door luchtalarmen, waarna leraren en leerlingen zich naar de schuilkelders begeven.
Een ongefilterde blik
Timestamp is gefilmd zonder voice-overs of interviews en biedt zo een eerlijke blik op een schooljaar in oorlogstijd. De beelden doen soms denken aan een ouder die zijn kinderen filmt tijdens een schooloptreden: het is wat chaotisch, mensen lopen door het beeld en af en toe zie je alleen een rug. Close-ups worden nauwelijks gebruikt; meestal krijgt de kijker een breed overzicht van wat er gebeurt. Visueel blijft de film sober. Wanneer de locatie verandert, verschijnt enkel een eenvoudige tekst met de plaats en de afstand tot het front. De realiteit primeert, en dat is vaak voldoende, al voelt deze minimalistische aanpak ook als een gemiste kans.
Wat vooral blijft hangen, is hoe normaal oorlog voor deze kinderen lijkt te zijn geworden. Luchtalarmen loeien, lessen worden onderbroken en leerlingen en docenten begeven zich naar schuilkelders, maar alles gebeurt met opvallende kalmte. Het is moeilijk te bevatten hoe het moet zijn om op jonge leeftijd op te groeien zonder ooit een andere werkelijkheid te hebben gekend. Die rust is indrukwekkend, maar tegelijk verontrustend: ze toont hoe routineus het leven in oorlogstijd is geworden.
Tegelijkertijd ontbreekt in de documentaire een kritische stem. Politiek en uitgesproken meningen worden bewust vermeden. Vooral bij de oudere leerlingen zou het interessant zijn geweest om te horen hoe zij zelf over de oorlog denken. Ook over de thuissituatie van de kinderen blijf je grotendeels in het ongewisse, waardoor de film afstandelijker aanvoelt dan nodig.
Timestamp geeft geen kant-en-klare antwoorden of meningen, maar laat zien hoe het dagelijkse leven doorgaat, zelfs in oorlogstijd. Die terughoudendheid maakt de film krachtig: je wordt uitgedaagd stil te staan bij wat er gebeurt. Soms voelt de film afstandelijk en is een kritische stem afwezig, maar tegelijkertijd laat de film zien hoe diep oorlog kan doordringen in iets vanzelfsprekends als onderwijs.
aeyenah 