Voelen planten zich soms eenzaam? Het is een vraag die vanzelf naar boven komt bij het kijken naar Silent Friend. Centraal staat een eeuwenoude ginkgoboom, een “levend fossiel” dat al miljoenen jaren bestaat en in de film fungeert als stille getuige van levens doorheen de tijd. Vanuit dit uitgangspunt brengt deze film een verhaal dat niet alleen naar mensen kijkt, maar ook naar hoe wij ons verhouden tot de natuur die ons omringt.

Met Silent Friend bouwt Ildikó Enyedi verder op haar kenmerkende, contemplatieve stijl. De Hongaarse regisseur, bekend van On Body and Soul (winnaar van de Gouden Beer in Berlijn), combineert opnieuw een poëtische beeldtaal met filosofische thema’s rond mens en natuur. Daarbij wordt ze ondersteund door een sterke internationale cast: Luna Wedler, Enzo Brumm, Tony Leung en Léa Seydoux brengen verschillende verhaallijnen met nuance en overtuiging.

Onder de Eeuwige Boom​

In het hart van de botanische tuin van de Universiteit van Marburg staat een ginkgo. Deze boom vormt een stille getuige van wat zich rondom hem afspeelt. Doorheen de tijd verbindt hij drie verhalen, gesitueerd in 1908, 1972 en 2020.

In het oudste, in zwart-wit gefilmde segment volgen we Grete (Luna Wedler), die zich staande probeert te houden tijdens een sollicitatiegesprek voor een panel van uitsluitend mannelijke universiteitsprofessoren. Wat begint als een formele procedure, groeit al snel uit tot een psychologisch duel. Onuitgesproken vooroordelen hangen zwaar in de lucht en kleuren elke vraag en elk antwoord. Seksisme en vrouwenhaat zijn niet ver weg en maken duidelijk hoe vijandig de academische wereld voor haar is. Toch vormt dit moment een keerpunt: ondanks de weerstand weet Grete haar weg te banen en wordt ze toegelaten tot de universiteit. Haar fascinatie voor botanie en botanische fotografie groeit, en via haar onderzoek probeert ze planten niet alleen te observeren, maar ook verborgen patronen en verbanden te begrijpen.

Haar werk resoneert door in het tweede verhaal. Hoewel dit segment op het eerste gezicht draait om botaniestudente Gundula (Marlene Brown), verschuift de aandacht al snel naar literatuurstudent Hannes (Enzo Brumm). Wanneer Gundula hem vraagt om tijdens haar afwezigheid voor haar geranium te zorgen, ontstaat er iets onverwachts. Wat begint als een eenvoudige taak, groeit uit tot een bijzondere band tussen Hannes en de plant.

In het derde en meest recente verhaal maken we kennis met neurowetenschapper Tony Wong (Tony Leung), die zich aanvankelijk richt op het bestuderen van hersengolven bij baby’s. Wanneer de coronapandemie zijn onderzoek abrupt stillegt, wordt hij gedwongen een nieuwe richting te zoeken. Zijn interesse verschuift van de menselijke geest naar de biologie van bomen. Op afstand, via Zoom, werkt hij samen met de Franse botaniste Alice Sauvage (Léa Seydoux). Samen proberen ze nieuwe inzichten te verkrijgen in de complexe, vaak onzichtbare processen die zowel mensen als planten met elkaar verbinden.

Een tijdloze observatie​

De structuur van Silent Friend is ambitieus en doordacht. Ildikó Enyedi kiest ervoor om elk tijdssegment een eigen visuele identiteit te geven: het eerste verhaal werd gedraaid op 35mm, het tweede op 16mm en het meest recente digitaal. Die bewuste stilistische keuzes zorgen ervoor dat de drie verhaallijnen, hoewel ze voortdurend door elkaar lopen, nooit verwarrend worden. Integendeel, Enyedi beweegt zich opvallend soepel tussen de verschillende periodes, geholpen door acteurs, setting en filmstijl. Sommige shots lijken zelfs vanuit het perspectief van de boom gefilmd, wat de film een extra laag geeft. Het ritme varieert sterk: korte, vluchtige scènes worden afgewisseld met meer rustig momenten, zonder dat het ritme ooit echt onderbroken wordt.

Centraal staat daarbij de gedachte: wat als planten ons observeren zoals wij hen observeren? Die vraag resoneert subtiel doorheen de film en krijgt vorm in de manier waarop de verhalen met elkaar verweven zijn. Toch draait niet elk segment expliciet rond de boom zelf. In het eerste verhaal zoekt Grete bijvoorbeeld slechts af en toe de botanische tuin op, waar ze beschutting vindt onder de ginkgo. Maar net die terugkerende aanwezigheid zorgt voor een gevoel van continuïteit en verwachting. Terwijl de universiteitscampus doorheen de jaren verandert, blijft de boom onveranderd. De focus ligt uiteindelijk minder op de boom als centraal plotpunt, en meer op de mensen eromheen en de stille rol die hij speelt in hun levens.

Narratief gezien kiest de film er bewust voor om geen van de drie verhaallijnen naar een duidelijk eindpunt te sturen. Dat kan soms frustrerend zijn: elk segment lijkt eerder uit te waaieren dan af te ronden. Toch past dit binnen de intentie van de film. Silent Friend draait niet om bestemming of conclusie.