Familiegeheimen. Niet elk geheim is sensationeel of schokkend, maar dat betekent niet dat het zonder gevolgen blijft. Wat verzwegen wordt, kan generaties later nog doorwerken. En wanneer de puzzelstukjes niet lijken te kloppen, vult de verbeelding al snel de ontbrekende stukken in.
Regie: Olga Lucovnicova – Speelduur: 94 minuten
Genre: drama – Originele taal: Russisch
Dat is precies wat filmmaker Olga Lucovnicova probeert te ontrafelen in Last Letters from My Grandma. Haar grootmoeder pleegde in 1989 zelfmoord. Wanneer Olga jaren later oude brieven van haar ontdekt, wil ze meer weten. Wie was haar grootmoeder werkelijk? Wat heeft ze meegemaakt? En welke gebeurtenissen hebben haar gevormd?
Wat van het verleden overblijft
Wanneer Olga’s vader na zijn legerdienst de Sovjet-Unie wilde verlaten, moest hij een document ondertekenen waarin stond dat hij vijftien jaar lang het land niet mocht verlaten. Verder dan Moldavië mocht hij niet reizen. In die periode schreef zijn moeder hem regelmatig brieven. Hij bewaarde ze al die jaren, ook nadat hij uiteindelijk naar Spanje verhuisde. Zelf leest hij ze niet meer, maar enkele jaren geleden gaf hij ze aan Olga. Hij vertelt haar ook dat ze op haar grootmoeder lijkt. Misschien is dat wel waarom Olga haar zo graag wil begrijpen: haar grootmoeder beter leren kennen, betekent ook zichzelf beter begrijpen. Daarom overtuigt ze haar vader om samen naar het afgelegen Russische stadje Asha te reizen, waar haar grootmoeder woonde en waar nog enkele familieleden leven.
Haar vader werpt meteen een licht op de wereld waarin zijn moeder opgroeide: “Toen ze jong was, had ze vast hoop, maar toen viel alles in duigen.” Ze behoorde tot een oorlogsgeneratie waarin vrouwen grote lasten droegen: “Mannen moeten vechten, vrouwen begraven ze.” Die woorden geven Olga’s persoonlijke zoektocht meteen een bredere betekenis. Ze is niet alleen op zoek naar het verhaal van haar grootmoeder, maar probeert ook te begrijpen hoe oorlog, verlies en geschiedenis haar familie hebben gevormd.
Wie was haar grootmoeder?
Tijdens de reis probeert Olga het leven van haar grootmoeder stap voor stap te reconstrueren. De brieven vormen daarbij het vertrekpunt, maar gaandeweg vult ze het verhaal aan met oude foto’s, bezoeken aan plekken uit het verleden en gesprekken met familieleden die haar grootmoeder nog hebben gekend. Tijdens het maken van de film verandert echter de betekenis van die zoektocht. Wanneer in 2022 de oorlog in Oekraïne uitbreekt, krijgt het verleden plots een nieuwe actualiteit. Wat aanvankelijk een persoonlijke zoektocht naar haar grootmoeder was, wordt steeds meer een reflectie op oorlog, Rusland en de manier waarop historische gebeurtenissen doorwerken binnen families. Het verleden blijkt minder ver weg dan Olga aanvankelijk dacht.
Last Letters from My Grandma is een intrigerende documentaire, al voelt niet alles wat Olga onderweg ontdekt even relevant. Toch weet de film door de afwisseling tussen persoonlijke verhalen, brieven, archiefmateriaal de aandacht vast te houden. Ook de poster is zeker het vermelden waard: het beeld trekt meteen de aandacht en maakt nieuwsgierig naar het verhaal. Wat begint als een zoektocht naar één vrouw, groeit uit tot een verhaal over familie, oorlog en de manier waarop het verleden blijft doorwerken. Net die persoonlijke insteek geeft de documentaire haar meerwaarde.
